• księgarnia|
• ePapier|
• napisz do nas|
• |
• więcej kanałów RSS

Douwe Draaisma „Fabryka nostalgii” * * * *

Dlaczego wraz z wiekiem zapominamy coraz więcej, a jednocześnie przywołujemy odległe wspomnienia? W „Fabryce nostalgii” Douwe Draaisma opowiada o fenomenie funkcjonowania pamięci u ludzi starszych w sposób przystępny i niezwykle interesujący.

źródło: materiały prasowe

Douwe Draaisma „Fabryka nostalgii. O fenomenie pamięci wieku dojrzałego”

+zobacz więcej

Douwe Draaisma, znany holenderski psycholog, w książce „Fabryka nostalgii” podjął się opisania tematu, który w dzisiejszym świecie, nastawionym na celebrację młodości, może uchodzić za wstydliwy i spychany na margines. Chodzi o starość, a zwłaszcza związane z nią ułomności.

Pomimo faktu, że dziś wiek podeszły nie jest już tym samym, co w ubiegłych stuleciach (średnia wieku się wydłuża, ludzie starsi coraz częściej prowadzą aktywny i zdrowy tryb życia), pewnych rzeczy nie da się uniknąć. Natury nie można oszukać – wraz z wiekiem pewne funkcje życiowe ulegają postępującemu pogorszeniu. Dotyczy to w równym stopniu ciała, jak i umysłu. Draaisma skupia się właśnie na obniżeniu aktywności umysłowej ludzi w podeszłym wieku, a zwłaszcza na kłopotach, jakie osobom starszym sprawia szwankująca pamięć.

Zazwyczaj zbywamy ten problem machnięciem ręki, zaś holenderski badacz ze swadą uświadamia nam, że jest to niezwykle złożone i prawdziwie fascynujące zjawisko. Intrygująca jest już sama liczba różnych rodzajów pamięci – naukowcy wyróżnili ich 256, przy czym każda z nich podlega w ciągu życia znacznym przemianom. Draaisma skupia się na najważniejszych aspektach tych przemian, które są zarazem najbardziej „widowiskowe” i wpływają na nasze codzienne życie. Weźmy chociaż „pamięć teleskopową”, czyli różne sposoby umiejscowienia w czasie wydarzeń z przeszłości.

Okazuje się, że ludzie starsi mają tendencję do zbyt dalekiego wybiegania w przeszłość w ocenie czasu, zaś młodzi ów dystans zmniejszają. Dochodzi przez to do znaczących nieporozumień, gdy senior rodu z pretensją wytyka wnukom, że nie odwiedzili go od miesiąca, a im wydaje się, jakby ostatnia wizyta miała miejsce przedwczoraj. Innym przykładem nieprzyjemności związanych z tą sferą życia są w wieku podeszłym kłopoty z tzw. pamięcią prospektywną, czyli pamiętaniem o tym, co trzeba zrobić w najbliższej przyszłości. Dlaczego starsi ludzie mają problemy z pamiętaniem o najdrobniejszych planach? Psychologia pamięci zna odpowiedź – ponieważ umysł nie kataloguje skojarzeń związanych z danych wydarzeniem. Fakty z przeszłości pamiętamy względnie dobrze, ponieważ potrafimy odnieść je do konkretnych wydarzeń, a o te trudno w przypadku sytuacji, które jeszcze nie miały miejsca.

Ludzka pamięć wraz z wiekiem ulega pogorszeniu, jednak nie w każdym przypadku. Starsi ludzie z zadziwiającą wręcz zdolnością potrafią przypomnieć sobie wydarzenia z zamierzchłej przeszłości. Fenomenowi reminiscencji (takim terminem określane jest w psychologii to zjawisko) Draaisma poświęca w swojej książce najwięcej miejsca, bo też jest to rzecz najbardziej fascynująca i tajemnicza. Choćby z tego powodu, że stoi w jawnej sprzeczności z zasadami działania starzejącej się pamięci, która z wiekiem zaczyna coraz bardziej szwankować. Zjawisko reminiscencji jest powszechne u osób w podeszłym wieku – jej pierwsze oznaki pojawiają się około 60 roku życia i przybierają na sile z każdym rokiem (Draaisma przytacza historię 115-letniej Holenderki, która potrafiła ze szczegółami opisać swoje pierwsze wspomnienie z okresu, gdy miała trzy lata!). Jest to zjawisko powszechne, znane każdemu, kto obcuje z osobami starszymi (moja osiemdziesięcioletnia babcia miała kłopoty z przypomnieniem sobie imion swoich trzech wnuków, za to potrafiła przywołać z pamięci dziesiątki tekstów piosenek, które poznała w dzieciństwie), ale też obecne w literaturze.

Draaisma przywołuje przykład wiekowego Grassa, który w powieści „Przy obieraniu cebuli” powraca z zadziwiającą pieczołowitością do wydarzeń z lat młodzieńczych. Trudno także nie zauważyć faktu, że większość autobiografii piszą autorzy w podeszłym wieku. Nie jest to wyłącznie związane, jak zwykło się powszechnie sądzić, z dystansem czasowym koniecznym do opisania całego życia, lecz z zasadami działania pamięci – z wiekiem po prostu przypominamy sobie znacznie więcej.

Douwe Draaisma „Fabryka nostalgii. O fenomenie pamięci wieku dojrzałego” tłum. Ewa Jusewicz-Kalter, Czarne, Wołowiec 2010